WSTĘP

Poniższy raport jest jednym z elementów składających się na projekt pt. “Wzmacnianie kobiet jako mechanizm osiągania równości płci” (Women’s Empowerment as a Tool of Achievement of Gender Equality), polegającym na przygotowaniu i dystrybucji raportu monitorującego realizację strategii dotyczących równości płci w Polsce.i
Główną strategią mającą na celu zapewnienie równości płci we wszystkich dziedzinach życia społecznego, realizowaną obecnie przez polski rząd jest 2gi etap Krajowego Programu Działania na rzecz Kobiet przewidziany na lata 2003-2005. Realizacja tego dokumentu rządowego stanowi więc główną podstawę niniejszego raportu. Jednocześnie raport odnosi się do Programu twinningowego PHARE, który jest obecnie realizowany przez Sekretariat Pełnomocnika Rządu ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn, a także do senackiego projektu Ustawy o równości kobiet i mężczyzn, nad którym toczy się obecnie debata w Nadzwyczajnej Podkomisji Sejmu RP. Ustawę tę bowiem należy rozumieć jako istotną, brakującą dotychczas podstawę legislacyjną dla realizacji strategii w dziedzinie równości płci w Polsce.

We wrześniu 1995 roku Polska ratyfikowała bez zastrzeżeń i wyjątków oba dokumenty końcowe IV Światowej Konferencji Kobiet w Pekinie: Deklarację Pekińską i Pekińską Platformę Działania. Krajowy Program Działania na rzecz Kobiet powstał w wyniku podpisania tych dokumentów. Jego celem jest wprowadzenie w życie zaleceń zawartych w obu tych dokumentach.

KONTEKST

Zrozumienie problemów związanych z realizacją polskich strategii w dziedzinie równości płci nie może nastąpić bez odniesienia do specyficznych, kulturowych i historycznych uwarunkowań, w jakich rozwija się środowisko kobiece w Polsce. Następnych kilka akapitów poświęcamy krótkiemu wprowadzeniu w ten kontekst.

Przed 1989 rokiem w Polsce nie było żadnej przestrzeni dla dialogu władz państwowych z obywatelami, nie było więc publicznych debat (w tym żadnej debaty nad zagadnieniami związanymi z równością kobiet i mężczyzn). Władze PRL twierdziły, że równość kobiet i mężczyzn została w Polsce osiągnięta (powołując się przy tym na odpowiedni zapis w Konstytucji), dlatego nie ma potrzeby dyskusji na ten temat, a co ważniejsze nie ma podstaw do twierdzenia, że w Polsce istnieje dyskryminacja ze względu na płeć. Rząd nie miał żadnej wyodrębnionej strategii dotyczącej równości płci (pilnował jedynie, żeby “kwestia kobieca” nie przeszkadzała PZPR w rządzeniu) (Seibert 2002), niemniej wskutek innych strategii, polityki prowadzonej w innych obszarach, wyznawanej ideologii, a nawet konieczności realizowania pewnych działań z uwzględnieniem perspektywy płciowej (czy nawet takich, które tylko pozornie uwzględniały tę perspektywę) dla podtrzymania oficjalnych deklaracji o równości, kobiety w PRL miały pewne osiągnięcia w tej kwestii. Na przykład, polityka pełnego zatrudnienia, stosunkowo niskie zarobki (konieczność pracy co najmniej dwóch osób dla utrzymania rodziny), a także deklaracje rządu usiłującego zademonstrować przychylność dla kwestii równości kobiet, doprowadziły do tego, że kobiety znalazły się na rynku pracy w znacznej liczbie (w tym kobiety w wieku rozrodczym). Zyskały też dostęp do edukacji, łącznie z wydziałami o tradycyjnie “męskim” charakterze, takimi jak inżynieria, i zaczęły pojawiać się w polityce (nawet jeżeli tylko w rolach drugorzędnych). Od końca lat 50tych kobiety mogły oficjalnie przerwać ciążę, nieformalnie bez ograniczeń. To wszystko jednakże nie oznaczało, że w ogólnym społeczno-ekonomicznym aspekcie kobiety stały się równe mężczyznom.

Wynikało to w dużej mierze z faktu, że uczestnictwu kobiet w życiu gospodarczym i społecznym nie towarzyszyły żadne istotne zmiany w sposobie funkcjonowania gospodarstw domowych i podziału w nich obowiązków. Dlatego mówi się o tak zwanym “podwójnym obciążeniu” kobiet w tym okresie, wymagano bowiem od kobiet pracy poza domem, ewentualnego uczestnictwa w życiu publicznym, a jednocześnie spełniania wszystkich obowiązków, jakie wiążą się z rolą żony i matki. Ponadto, w tym okresie w Polsce brakowało żywności, mieszkań, nie było odpowiedniej infrastruktury żłobków , przedszkoli, ośrodków opieki dla osób starszych, itp. Mimo konstytucyjnej zasady równości płac, wysoko płatne prace (np. w przemyśle ciężkim) przypadały mężczyznom, w dziedzinach o niskich wynagrodzeniach przeważały kobiety. Kiedy kobietom udało się w dużym stopniu opanować tradycyjnie męskie zawody (np. medycynę) wynagrodzenia w tych dziedzinach znacznie spadały. Podobnie było z kobietami zaangażowanymi w politykę, nie obejmowały one zwykle stanowisk decyzyjnych w instytucjach centralnych, pełniąc raczej drugorzędną rolę zarówno w partiach, jak i w strukturach państwowych. Ten stan rzeczy utrzymywał się również w szkolnictwie, gdzie pracowała równa (lub nawet wyższa) liczba kobiet i gdzie kobiety osiągały prestiżowe funkcje (jak np. tytuł profesora uniwersytetu) o wiele wolniej i w mniejszej liczbie niż ich koledzy. I chociaż nie ma dowodów na to, że był to rezultat świadomej polityki władz, można zaryzykować tezę, że przed 1989 rokiem władze polskie traktowały kobiety jako pracowników i obywateli o drugorzędnym znaczeniu. (więcej na ten temat w: Plakwicz, 1992).

Jednym z czynników, które przyczyniły się w znacznym stopniu do braku konkretnej rządowej strategii działania na rzecz równości płci, było to, że w Polsce nie mogło istnieć społeczeństwo obywatelskie, nie mógł rozwijać się dialog obywatelski, w szczególności zaś nie mogły istnieć niezależne organizacje kobiece, nie mogło więc rozwinąć się lobby wpływające na strategie w dziedzinie równości płci. Sytuacja zmieniła się nieco w ostatnich latach komunizmu, kiedy na początku lat 80-tych powstała w Warszawie pierwsza grupa feministyczna.

Po roku 1989 nastąpił przyspieszony rozwój ruchu kobiecego w Polsce, głównie wskutek mobilizacji indywidualnych kobiet i grup kobiecych w obliczu niezwykle restrykcyjnych zmian w dotychczasowym prawie regulującym przerywanie ciąży, jakie zapowiedziały konserwatywne i powiązane z Kościołem katolickim siły polityczne dochodzące wówczas do władzy.

Mimo wysiłków organizacji kobiecych pracujących na różnych poziomach, od grup lokalnych po Parlamentarną Grupę Kobiet, sprawiedliwość w odniesieniu do płci wciąż nie jest priorytetem w Polsce. Większość strategii rządowych dotyczy gospodarczej przebudowy kraju; w dodatku strategie te mają niekorzystny wpływa na sytuację kobiet (np. sposób prywatyzacji po 1989 roku czy spełniania gospodarczych wymogów Unii Europejskiej w procesie preakcesyjnym) (więcej szczegółów w: Lohmann i Seibert 2003). Z drugiej jednak strony wymogi ze strony Unii Europejskiej zmusiły polski rząd do realizacji pewnych strategii na rzecz równości, w tym na rzecz równości płci.

Obecnie Polską rządzi lewica. Można by więc przypuszczać, że polityka gospodarcza tego rządu będzie uwzględniać zagadnienia związane z równością płci. Niestety, tak się nie dzieje. W rzeczywistości większość mechanizmów i programów w tej dziedzinie związanych jest raczej z wymaganiami Unii w tym zakresie, niż wynika z wagi, jaką rząd polski przypisuje sprawom kobiet. Dotyczy to zarówno ustanowienia przez obecny rząd Sekretariatu Pełnomocnika Rządu ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn (2001), jak i aktualnych zmian w Kodeksie Pracy. Samo umocowanie Sekretariatu Pełnomocnika jako wydzielonej jednostki Kancelarii Premiera, działającej na podstawie rozporządzenia, które rząd w każdej chwili może zmienić, zdaje się potwierdzać tę obawę i nie jest rozwiązaniem, które gwarantuje pełne wykorzystanie wielu szans w dziedzinie równości kobiet i mężczyzn, jakie niesie ze sobą przystąpienie Polski do Unii Europejskiej. Od początku swego istnienia Biuro współpracuje intensywnie z wieloma organizacjami i grupami kobiecymi, budując wzajemny dialog, czerpiąc z wypracowanych przez lata zasobów i posiadanej przez nie wiedzy. Jednakże, istnieją podstawy, aby sądzić, że zmiana, jakiej możemy spodziewać się po dniu 1 maja 2004 roku, może skutkować poważnym osłabieniem ruchu kobiecego, a zatem opóźnić realizację ważnej unijnej strategii w dziedzinie wyrównywania szans kobiet i mężczyzn, jaką jest gender mainstreaming (IV Program Działania na rzecz Wyrównywania Szans Kobiet i Mężczyzn, 1995, Traktat Amsterdamski, 1996) (patrz: definicja "gender mainstreaming" na końcu raportu).

Czynności związane z monitorowaniem Krajowego Programu Działania na rzecz Kobiet rozpoczęły się w grudniu 2003 roku. Powstała grupa robocza składająca się z zespołu Fundacji PSF Centrum Kobiet oraz ekspertek zewnętrznych.

Ponieważ rząd przyjął Krajowy Program Działania zaledwie trzy miesiące przed rozpoczęciem projektu zdecydowano, że raport monitorujący będzie miał charakter pilotażowy i skoncentruje się głównie na Części VIII Krajowego Programu Działania pt. Współpraca administracji państwowej z organizacjami pozarządowymi. Dodatkowym powodem, dla którego wybrano Część VIII, było to, że dialog obywatelski nadal napotyka w Polsce na wiele trudności. Dlatego od początku było wiadomo, że resorty odpowiedzialne za realizację poszczególnych części KPD nie będą zbyt skore do odpowiedzi na pytania zadawane przez zespół kierowany przez Fundację PSF Centrum Kobiet. Istniała również obawa, że odpowiedzi resortów nie będą odzwierciedlały aktualnego stanu realizacji KPD. Ponieważ jednak współpraca z organizacjami pozarządowymi w tym zakresie dotyczy głównie współpracy z organizacjami kobiecymi, Fundacja PSF Centrum Kobiet uznała, że jest w stanie zweryfikować ewentualne odpowiedzi resortów, a w przypadku ich braku, posłużyć się wiedzą poszczególnych członkiń grupy roboczej na temat tego sektora.

Zespół zastosował dwie metody monitorowania stanu realizacji KPD. Po pierwsze, zdecydowano, że Koordynatorka projektu weźmie udział w pracach zespołu monitorującego utworzonego przez Sekretariat Pełnomocnika Rządu, którego zadaniem jest stworzenie całościowego raportu monitorującego realizację KPD do końca 2004 roku. Po drugie, zespół roboczy wypracował dwie oddzielne ankiety, mające na celu zbadanie poziomu realizacji KPD:

1. Ankietę dotyczącą współpracy administracji państwowej z organizacjami pozarządowymi, skierowaną do powołanych w 2003 roku Pełnomocników Wojewódzkich ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn.
2. Ankietę dotyczącą ekonomicznej sytuacji kobiet, skierowaną do Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.

Ankiety składały się z pytań dotyczących wybranych działań w ramach KPD. Pytania dotyczyły wyłącznie działań, które miały być podjęte w 2003 roku, oraz działań stałych. Obie ankiety znajdują się w Załączniku.

Grupa robocza nie badała sposobu powoływania pełnomocników wojewódzkich. Ankietę taką przygotował Zespół Monitorujący przy Pełnomocniku Rządu ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn. Analiza sposobu powoływania pełnomocników wojewódzkich zostanie zawarta w raporcie monitorującym całość realizacji KPD, który zostanie zakończony w grudniu 2004r.

Krajowy Program Działań na rzecz Kobiet na lata 2003-2005 przewiduje powołanie Pełnomocników Wojewódzkich ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn jako instytucji realizujących zadania Programu na poziomie regionalnym. W 2003 roku Pełnomocników powołano w czterech województwach: w lubelskiem, śląskiem, dolnośląskiem, i opolskiem. Do wszystkich wysłano ankiety w styczniu 2004 roku. Dwie pełnomocniczki w pełni odpowiedziały na pytania zawarte w ankiecie: jedna odesłała kwestionariusz drogą elektroniczną, druga wypełniła go ręcznie i odesłała faksem. Trzecia pełnomocniczka odpowiedziała pocztą elektroniczną, ale nie wypełniła ankiety, a raczej skomentowała pytania podając bardziej ogólne informacje dotyczące jej działań i osiągnięć w ramach realizacji KPD. Ostatnia z pełnomocniczek obiecała odpowiedzieć na ankietę w późniejszym terminie. Szczegółowa analiza odpowiedzi na ankiety znajduje się w części 2 raportu, chociaż już w tym miejscu można stwierdzić, że z odpowiedzi pełnomocniczek w najlepszym wypadku wynika, iż realizacja KPD nie jest w ich regionach bardzo zaawansowana.

Ankieta przygotowana dla Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej została wysłana mailem do urzędników odpowiedzialnych za realizację równości płci w tym resorcie, jak również do jednej z pracowniczek Ministerstwa, traktującej przychylnie zagadnienia związane z równością płci oraz dialogiem społecznym, która wcześniej współpracowała z organizacjami kobiecymi Na tę ankietę Fundacja PSF Centrum Kobiet nie otrzymała odpowiedzi. Wyraźnie więc widać, że MGPPiS nie ma możliwości (albo woli) zajmowania się kwestią równości płci, nawet na tyle, aby wypełnić niewielką ankietę monitorująca realizację KPD. Ponadto, należy zauważyć, ze pomimo znacznych wysiłków ze strony pewnych bardziej postępowych urzędników Ministerstwa, dialog społeczny, zwłaszcza zaś dialog z organizacjami kobiecymi, nadal pozostawia wiele do życzenia i wymaga poprawy.

Chociaż niniejszy raport nie dotyczy funduszy strukturalnych, należy wspomnieć również o tym, że od 1993 roku Europejski Fundusz Strukturalny wymaga, aby projekty realizowane z tych środków wspomagały wyrównywanie szans kobiet i mężczyzn. W przygotowanej przez MGPPiS Instrukcji wypełnienia standardowego wniosku o przyznanie dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na projekt realizowany w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (wersja z dnia 22 marca 2004r.) w punkcie F2. Zgodność Projektu z polityką równości szans czytamy, że “Pojęcie równości szans odnosi się w tym wypadku przede wszystkim do problemu równości szans mężczyzn i kobiet na rynku pracy i w życiu społecznym. Należy jednakże również wykazywać inne aspekty wyrównywania szans (oddziaływanie Projektu na wyrównanie szans niepełnosprawnych w dostępie do rynku pracy, czy korzystania z infrastruktury publicznej).” Instrukcja nie podaje, nawet przykładowo, jakie “aspekty wyrównywania szans” płci należy wziąć pod uwagę przy wypełnianiu wniosku projektowego. Można więc przypuszczać, że MGPPiS nie ma jasno sformułowanej polityki dotyczącej wyrównywania szans kobiet i mężczyzn, przynajmniej w odniesieniu do EFRR.

Ponieważ łatwo można było przewidzieć, że odzew ze strony władz publicznych może być niewystarczający z punktu widzenia potrzeb niniejszego zadania, raport obejmuje również informację o znajdującej się w Sejmie Ustawie o równości kobiet i mężczyzn, której uchwalenie będzie miało bezpośredni wpływ na dalsza realizację KPD, a także wspomina o realizowanym obecnie przez Pełnomocnika Rządu ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn Programie twinningowym PHARE, który może znacznie wspomóc rozwój strategicznych działań w dziedzinie równości płci .

Na początku 2004 roku realizacją Krajowego Programu Działań na rzecz Kobiet na poziomie wojewódzkim zajmowały się cztery Pełnomocniczki.

Na tym etapie cel strategiczny ‘Stworzenie skutecznego mechanizmu współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz równości praw i statusu kobiet i mężczyzn’ realizowany był w większości za pomocą organizowania regionalnych konferencji tematycznych, spotkań służących wymianie informacji z przedstawicielkami organizacji, dokonywania wstępnych analiz sytuacji kobiet w regionie, organizowania szkoleń z zakresu KPD dla pracowników samorządu oraz powoływania pełnomocników na niższych szczeblach. Jedna z Pełnomocniczek opracowała we współpracy z organizacjami pozarządowymi własną wersję KPD dostosowaną do potrzeb swojego regionu.

Realizacja zawartego w KPD działania kierunkowego "Stworzenie mechanizmów udzielania merytorycznego i finansowego wsparcia organizacjom pozarządowym działającym na rzecz urzeczywistniania zasady równości płci" pozostawała w zasadzie poza możliwościami Pełnomocniczek, przynajmniej w części dotyczącej wsparcia finansowego, jako że Pełnomocniczki nie dysponowały żadnym budżetem przeznaczonym dla organizacji pozarządowych. Jedynym mechanizmem wypracowanym przez Pełnomocniczki na tym etapie był, jak się wydaje, ‘mechanizm wparcia” polegający na udzielaniu pomocy merytorycznej przy realizowanych przez poszczególne organizacje projektach, organizowaniu współpracy pomiędzy organizacjami, obejmowaniu patronatu nad imprezami, pisaniu pism popierających wnioski organizacji czy pomocy w znalezieniu lokalu na działalność. Wobec braku możliwości finansowego wspierania działalności organizacji pozarządowych, dwie Pełnomocniczki rozpoczęły starania o zapewnienie tym organizacjom dostępu do szkoleń w zakresie przygotowywania projektów unijnych.

Jako główne przeszkody w realizacji KPD w latach następnych Pełnomocniczki wymieniły brak ustalonego budżetu na działalność, brak funduszy dla organizacji pozarządowych, niedostateczne nagłośnienie Krajowego Programu Działania w mediach oraz wśród urzędników administracji rządowej i samorządowej.

MGPPiS nie odpowiedziało na ankietę.

Do zadań Pełnomocnika Rządu ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn, określonych w rozporządzeniu z dnia 25 czerwca 2002 roku należy m.in. współpraca z innymi państwami, organizacjami i instytucjami międzynarodowymi.

Realizując te zalecenia Pełnomocnik przystąpił do programu przedakcesyjnego w ramach PHARE 2002, zasugerowanego przez Komisję Europejską w Planie Działania Polska 2002, na rzecz wzmocnienia instytucjonalnego pn. „Wzmocnienie polityki równego traktowania kobiet i mężczyzn”. Partnerem twinningowym w tym programie jest konsorcjum duńsko-austriackie.

Projekt ten jest jednym z największych i najistotniejszych przedsięwzięć podjętych przez biuro Pełnomocnika Rządu ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn w ramach współpracy międzynarodowej. Eksperci zagraniczni współpracują z ekspertami polskimi w zakresie stopnia przystosowania administracji państwowej do funkcjonowania w ramach unijnej polityki gender mainstreaming oraz promocji równego traktowania kobiet i mężczyzn. Innym ważnym celem programu jest wypracowanie systemu gromadzenia, analizowania i udostępniania danych dotyczących płci, który pozwoliłby na monitorowanie równości kobiet i mężczyzn w Polsce.

Projekt zakończy się w grudniu 2004 roku.

Pierwszy projekt Ustawy o równości kobiet i mężczyzn wpłynął do Sejmu pod koniec 1996 roku, następne złożono w roku 1997 i 1998 (Zielińska, 2002). Od 2003 roku do dziś nie został rozpatrzony przez Sejm kolejny projekt ustawy, który powstał z inicjatywy Parlamentarnej Grupy Kobiet i został przyjęty przez Senat RP, a następnie skierowany do Nadzwyczajnej Podkomisji przez Sejm. Prace Podkomisji, którym przewodzi posłanka Małgorzata Winiarczyk-Kossakowska, przerwano w 2003 roku z powodu braku stanowiska rządu w tej sprawie. Podczas obrad Sejmu w dniu 5 marca 2004 roku rząd przedstawił "Informację o sytuacji kobiet w Polsce", w której wyraził swoje poparcie dla "tej inicjatywy legislacyjnej wraz z zaprojektowanym w niej mechanizmem dążenia do zrównoważonego udziału kobiet w życiu publicznym, a także zapewniające stabilność, ustawowe umocowanie polityki na rzecz równego statusu kobiet i mężczyzn." (Druk nr 2591, 3.03.2004r). Można więc mieć nadzieję na zakończenie prac podkomisji i uchwalenie Ustawy w 2004r. Zgodnie z przepisami unijnymi do obowiązków państw członkowskich należy powołanie "organu lub organów do spraw promowania, analizowania, nadzorowania i wspierania równego traktowania wszystkich osób bez dyskryminacji ze względu na płeć". Znajdujący się obecnie w parlamencie senacki projekt Ustawy o równym statusie kobiet i mężczyzn przewiduje powołanie takiego urzędu na szczeblu centralnym oraz regionalnym.

Jednym z głównych wniosków, jaki trzeba wysnuć z przeprowadzonego badania, jest utrzymujący się stale brak funduszy na realizacje strategii w zakresie wyrównywania szans kobiet i mężczyzn w Polsce. Szczególnie należy podkreślić znikomość (lub całkowity brak) odpowiedniego finansowania instytucji państwowych działających w tej dziedzinie, i to zarówno na krajowym jak i regionalnym poziomie. Ponadto, stałe niedofinansowanie organizacji kobiecych, które powinny uczestniczyć w budowaniu skutecznych strategii w tej dziedzinie, jak również mieć szanse wspólnego lobbowania na rzecz równości kobiet i mężczyzn, prowadzi do sytuacji, w której zasada sprawiedliwości płciowej nie może być przestrzegana. Organizacje kobiece powinny mieć ułatwiony dostęp do funduszy unijnych, które w najbliższych latach będą stanowić główne źródło finansowania sektora pozarządowego.

Zarówno krajowi jak i międzynarodowi grantodawcy powinni nadal przeznaczać fundusze na finansowanie działalności niezależnych organizacji kobiecych, nie ma bowiem pewności, że unijne mechanizmy finansowania zapewnią polskim organizacjom wystarczającą pomoc finansową na rozwój własnych strategii lobbyingowych i sposobów współpracy z instytucjami rządowymi w dziedzinie równości płci. Bez takiego długofalowego wsparcia finansowego tworzenie tych strategii nie będzie możliwe. Jest to szczególnie ważne, ponieważ jednym ze skutków przystąpienia Polski do Unii jest to, że dotychczasowi grantodawcy wycofują się z tego regionu. Niestety, trzeba stwierdzić, że z powodu zbyt małego doświadczenia i braku bazy finansowej organizacje działające na rzecz równości płci mają praktycznie nikłe szanse na zdobycie funduszy unijnych, jest zatem bardziej prawdopodobne, że wiele kobiecych organizacji może zniknąć ze strefy publicznej, raczej niż się w niej umocnić.

Ponadto, należy podkreślić, że chociaż sam fakt istnienia Pełnomocników ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn na szczeblu krajowym i regionalnym jest niezwykle cenny, ich działalność powinien wspierać zarówno cały szereg innych instytucji i programów zajmujących się kwestią równości płci, jak i niezależny ruch kobiecy. Zdaniem ONZ, mechanizm zapewniający realizacje zasady równości kobiet i mężczyzn powinien składać się z “szeregu powiązanych ze sobą instytucji działających zarówno w strukturze rządowej, jak i poza tą strukturą, które stawiają sobie za cel osiągnięcie równości kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach życia” (ONZ,1999). Doceniając wagę zagadnienia, zarówno ONZ jak i Unia Europejska zalecają Polsce powołanie takiego właśnie złożonego mechanizmu zapewniającego realizację obowiązującej w polityce obu tych instytucji zasady gender mainstreaming. Trzeba rozpatrzyć możliwość stworzenia niezależnego ośrodka zajmującego się promowaniem tej zasady oraz edukacją kadry kierowniczej szczebla państwowego w tej dziedzinie.

Mimo że, jak to było powiedziane wcześniej, członkostwo w Unii Europejskiej stwarza pewne podstawy do obaw co do realizacji zasady równości płci w Polsce, z drugiej jednak strony pozwala na pewne nadzieje, związane z faktem, iż w trakcie procesu akcesji wprowadzono w Polsce wiele przepisów unijnych, bezpośrednio lub pośrednio wpływających na wyrównywanie szans kobiet i mężczyzn. Po pierwsze, praktyczna realizacja tych przepisów wymagać będzie jasnej strategii w dziedzinie równości płci zarówno po stronie rządowej, jak i po stronie społeczeństwa. Po drugie, mimo trudności w pozyskiwaniu funduszy unijnych przeznaczonych na wyrównywanie szans i mężczyzn, wciąż można mieć nadzieję, że uda się zdobyć niektóre fundusze, by je następnie spożytkować na działania strategicznie ważne dla kobiet (na przykład, na zwalczanie wykluczenia kobiet).

Na koniec chciałybyśmy wyrazić nadzieje, że polskie członkostwo w Unii Europejskiej przyczyni się do wzmocnienia współpracy pomiędzy społeczeństwami starych i nowych krajów członkowskich, a co za tym idzie do wspólnych strategicznych działań na rzecz równości kobiet i mężczyzn w Polsce.

1. Krajowy program działań na rzecz kobiet w obszarze dotyczącym współpracy administracji rządowej z organizacjami pozarządowymi w ramach celu strategicznego "Stworzenie skutecznego mechanizmu współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz równości praw i statusu kobiet i mężczyzn" postuluje "Stworzenie systemu wymiany informacji pomiędzy administracją różnych szczebli a organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz kobiet".Za realizację tego zadania odpowiedzialni są Pełnomocnicy wojewodów oraz PRdsRSKiM we współpracy z organizacjami pozarządowymi

   Prosimy o skomentowanie, czego Pani urząd dokonał w ramach tego działania w roku 2003, we współpracy z jakimi organizacjami, oraz jakie ma w tym obszarze konkretne plany na przyszłość.

---

2. W ramach działania kierunkowego "Stworzenie mechanizmów udzielania merytorycznego i finansowego wsparcia organizacjom pozarządowym działającym na rzecz urzeczywistniania zasady równości płci" KPD wyznacza resortom we współpracy z pełnomocnikami wojewodów następujące zadania programowe:
   Analiza działalności organizacji pozarządowych pracujących na rzecz kobiet:
   • wypracowaniu kryteriów, na podstawie których będą przyznawane dotacje finansowe dla ubiegających się o nie organizacji;
   • oceny podejmowanych zadań z punktu widzenia poprawy sytuacji kobiet.

   Prosimy o skomentowanie, czego dokonał Pani urząd w tym zakresie w roku 2003, jak również jakie ma konkretne plany na przyszłość.

---

3. Uwzględnianie w programowej działalności resortów oraz władz terenowej administracji rządowej zadań ukierunkowanych na poprawę sytuacji kobiet, realizowanych we współpracy z organizacjami pozarządowymi.

   Prosimy o skomentowanie, czego dokonał Pani urząd w tym zakresie w roku 2003 i z jakimi organizacjami pozarządowymi, jak również jakie ma konkretne plany na przyszłość.

---

4. Zlecanie zadań służących poprawie sytuacji kobiet organizacjom pozarządowym przez administrację rządową na szczeblu centralnym i lokalnym.

   Prosimy o skomentowanie, czego dokonał Pani urząd w tym zakresie w roku 2003, jakie zadania zlecił organizacjom pozarządowym, jak również jakie ma konkretne plany na przyszłość.

   ---

5. Wspieranie różnorodnych form upowszechniania rezultatów działań prowadzonych przez organizacje kobiece na rzecz praw człowieka – kobiet (konferencje, seminaria, wystawy, itp.).

   Prosimy o skomentowanie, czego dokonał Pani urząd w tym zakresie w roku 2003, jakie działania organizacji kobiecych w tym zakresie wsparł, jak również jakie ma konkretne plany na przyszłość.

---

6. Ułatwianie przedstawicielkom kobiecych organizacji pozarządowych nabywania umiejętności w zakresie przygotowywania projektów i zarządzania funduszami, w tym zapewnienie dostępu do szkoleń w zakresie uczestnictwa Polski w programach unijnych (przed akcesją do UE i po przystąpieniu Polski do UE).

   Prosimy o skomentowanie, czego dokonał Pani urząd w tym zakresie w roku 2003, przedstawicielkom jakich organizacji kobiecych ułatwił dostęp do wiedzy w powyższym zakresie, jak również jakie ma konkretne plany na przyszłość.

---

7. Prosimy o opisanie innych działań Pani urzędu w roku 2003 w obszarach objętych Krajowym Programem Działania na rzecz Kobiet, dokonanych we współpracy z organizacjami pozarządowymi, oraz konkretnych planów takich działań na przyszłość.

---

8. Prosimy o Pani komentarz dotyczący realizacji KPD w roku 2003 i w latach następnych (np. główne problemy związane z wdrażaniem, znaczenie KPD dla kobiet w Pani regionie, itp.)

---

2. ANKIETA WYSŁANA DO MINISTERSTWA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

W ramach celu strategicznego: „Przestrzeganie zasady równości kobiet i mężczyzn” oraz działania kierunkowego „Promowanie i ochrona praw kobiet jako praw człowieka” MGPiPS jest odpowiedzialne za następujące zadanie kierunkowe ‘Zapewnienie pełnego przestrzegania praw człowieka w odniesieniu do kobiet niepełnosprawnych, a także objętych pomocą instytucjonalną, w szczególności przebywających w placówkach pomocy społecznej, rehabilitacyjnych i wychowawczych, zwłaszcza w zakresie ochrony przed przemocą i molestowaniem. Sporządzanie w tej sprawie systematycznych raportów’ zadanie to ma być wykonywane co 4 lata od 2004 we współpracy z organizacjami pozarządowymi.

Prosimy o opisanie działań, które zostały podjęte przez ministerstwo w celu wywiązania się z zadania w wyżej wspomnianym terminie. Prosimy o położenie specjalnego nacisku na element współpracy z organizacjami pozarządowymi.

2.1.
W ramach celu strategicznego „Eliminacja dyskryminacji kobiet na rynku pracy” oraz działania kierunkowego „Egzekwowanie prawa w celu eliminowania dyskryminacji kobiet przy zatrudnieniu i w warunkach pracy” MGPiPS we współpracy z PIP i organizacjami pozarządowymi jest odpowiedzialne za realizacje następującego działania programowego: ‘Monitorowanie przestrzegania regulacji prawnych dotyczących zakazu dyskryminacji kobiet oraz zasady równego traktowania i równych szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy’

2.2
Również w ramach celu strategicznego „Eliminacja dyskryminacji kobiet na rynku pracy” aczkolwiek w ramach działania kierunkowego „Likwidacja związanej z płcią segregacji i segmentacji na rynku pracy, jako przejawu pośredniej dyskryminacji kobiet” MGPiPS oraz MENiS są odpowiedzialne za następujące zadanie programowe składające się z dwóch elementów. Prosimy o opisanie działań, które zostały podjęte przez MGPiPS w celu wywiązania się z każdego w tych dwóch elementów. Prosimy o położenie specjalnego nacisku na element współpracy z organizacjami pozarządowymi.

1) Tworzenie programów mających na celu przełamywanie stereotypów w wyborze zawodu i rodzaju zatrudnienia przez kobiety i mężczyzn (segregacja pozioma).

2) Promowanie równego udziału kobiet i mężczyzn na stanowiskach decyzyjnych, stymulowanie szkolenia kobiet wiodącego do awansu zawodowego, zachęcanie kobiet do kariery w nietradycyjnych zawodach, szczególnie związanych z nauką i technologią.

2.3.
W ramach celu strategicznego „Przeciwdziałanie bezrobociu - zwiększenie możliwości zatrudnienia kobiet” oraz działania kierunkowego „Rozwijanie szans i możliwości kobiet na rynku pracy” MGPiPS oraz inne ministerstwa we współpracy z organizacjami pracodawców, pracobiorców i organizacjami pozarządowymi jest odpowiedzialne za następujące zadanie programowe: „Poszerzanie dostępu kobiet do wiedzy, efektywnych szkoleń zawodowych, usług doradczych i pośrednictwa pracy, także poza tradycyjnymi dla nich obszarami zatrudnienia”.

Prosimy o opisanie działań, które zostały podjęte przez MGPiPS w celu wywiązania się z powyższego zadania, które jest zadaniem stałym. Prosimy o położenie specjalnego nacisku na element współpracy z organizacjami pozarządowymi.

2.4.
W ramach tego samego celu strategicznego, oraz działania kierunkowego „Wspieranie przedsiębiorczości kobiet” .MGPiPS oraz inne ministerstwa, we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego i organizacjami pozarządowymi jest odpowiedzialny za „Upowszechnianie wiedzy dotyczącej regulacji prawnych, dostępu do pożyczek i kredytów oraz szkoleń i doradztwa w dziedzinie przedsiębiorczości”.

Prosimy o opisanie działań, które zostały podjęte przez MGPiPS w celu wywiązania się z powyższego zadania, które jest zadaniem stałym. Prosimy o położenie specjalnego nacisku na element współpracy z organizacjami pozarządowymi.

2.5.
Również w ramach tego samego celu strategicznego, aczkolwiek działania kierunkowego „Rozwijanie opieki nad dziećmi oraz osobami zależnymi jako wsparcie aktywności ekonomicznej kobiet” MGPiPS oraz PARP we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego i organizacjami pozarządowymi jest odpowiedzialne za następujące zadanie programowe: „Upowszechnianie opieki instytucjonalnej, także dla grup najsłabszych finansowo /*nad dziećmi (żłobki, przedszkola, świetlice, zorganizowany wypoczynek);*nad osobami zależnymi: osoby niepełnosprawne, starsze./

Rozszerzanie udziału organizacji pozarządowych w tworzeniu i prowadzeniu placówek opiekuńczych i opiekuńczo-wychowawczych”

Prosimy o opisanie działań które zostały podjęte przez MGPiPS w celu wywiązania się z powyższego zadania, które jest zadaniem stałym. Prosimy o uwzględnienie wszystkich wymienionych form opieki instytucjonalnej i położenie specjalnego nacisku na element współpracy z organizacjami pozarządowymi.

1. Lohmann, K. and Seibert, A (red) (2003) Wpływ Przystąpienia do Unii Europejskiej na Sytuacje Kobiet na Rynku Pracy W Krajach Europy Środkowej I Wschodniej, Koalicja Karat.
2. Lohmann K., Solik A. (red.) (2000), Implementation of the Platform for Action by the Polish Government. Alternative report, Women's Association for Gender Equality - Beijing 1995, Warsaw;
3. Plakwicz , J.(1992) Between Church and State - Polish Women's Experience, w: Superwomen and the Double Burden (Corrin, C. red.), Scarlet Press, Londyn.
4. Stigler, B. (2001) How Gender Enters the Mainstream: concepts, arguments and practical examples of the EU Strategy for Mainstreaming, Friedrich Ebert Stiftung, Digital Bibliothek
5. Zielińska E. (2002), Polska: Równość szans kobiet i mężczyzn w zatrudnieniu i ubezpieczeniach społecznych, w: Program monitoringu akcesji do Unii Europejskiej (UE), Open Society Institute, Warszawa.